Các ca khúc sau đó của ông như Nhật ký đời tôi, Lưu bút ngày xanh, Hát nữa đi em, Phượng buồn, Mùa hoa anh đào... nhanh chóng trở thành món ăn tinh thần cho thế hệ người Việt trẻ ngày ấy. Sau năm 1975, ông chỉ sáng tác dòng nhạc dân ca Nam bộ như: Hành trình trên đất phù sa, Hương tóc mạ non, Áo trắng Gò Công, Thương về cố đô... Tính cho đến nay, ông đã có khoảng 500 ca khúc.

Lễ viếng nhạc sĩ Thanh Sơn bắt đầu từ sáng hôm nay,5/4 tại nhà riêng (đường Đinh Tiên Hoàng, phường 2, quận Bình Thạnh) cho đến hết ngày 8/4. Sau đó ông sẽ được an táng tại nghĩa trang Bình Dương vào ngày 9/4. Đây cũng là nơi an nghỉ của đạo diễn Huỳnh Phúc Điền, nhà văn Sơn Nam, soạn giả Nhị Kiều...

----------------------------------------------------------------------------------------

Tạ từ là hết người ơi!

Thứ Năm, 05/04/2012 08:40

Đâu đó trong dòng đời vẫn hiện hữu nụ cười chân thành và tấm lòng cởi mở của ông - người nhạc sĩ đã cống hiến cả đời cho âm nhạc và cho những sáng tác ngợi ca quê hương, dân tộc

Mỗi năm đến hè lòng man mác buồn

Chín mươi ngày qua chứa chan tình thương...

Tác giả của ca khúc đi vào lòng nhiều thế hệ học sinh Nỗi buồn hoa phượng đã vĩnh viễn ra đi vào lúc 14 giờ 30 phút ngày 4-4, thọ 74 tuổi, để lại nỗi tiếc thương trong lòng người thân, bạn bè đồng nghiệp, ca sĩ và khán giả. Trái tim của người con vùng đất Sóc Trăng đã ngưng đập nhưng những giai điệu da diết mà ông để lại cho đời vẫn còn sống mãi theo thời gian.

Khởi nghiệp từ nghề ca sĩ

Nhạc sĩ Thanh Sơn tên thật Lê Văn Thiện, là con thứ 10 trong một gia đình có 12 anh chị em. Lớn lên với niềm đam mê ca hát và đặc biệt thích thơ, văn, ông có duyên may gặp người thầy dạy tiểu học Võ Đức Phấn (em ruột nhạc sĩ Võ Đức Thu). Hằng ngày đi học về, cậu bé Thiện vẫn theo chân thầy về nhà để làm một công việc hết sức đơn giản, đó là kẽ dòng nhạc lên giấy trắng để nhạc sĩ Võ Đức Thu viết nhạc. Vì ham thích mà ông nhiệt tâm với công việc này. Nhưng rồi công việc chẳng kéo dài được bao lâu, vì gia đình ông bấy giờ che giấu cán bộ Việt Minh nên bị chính quyền thực dân ruồng bố gắt gao, ông phải theo gia đình sống rày đây mai đó.

 

Nhạc sĩ Thanh Sơn. Ảnh do gia đình cung cấp

Năm 1955, thầy Phấn qua đời, cậu bé Thiện lúc này đã lớn, lên Sài Gòn học nhạc với thầy nhạc đầu tiên là nhạc sĩ Lê Thương (tác giả của ca khúc nổi tiếng Hòn vọng phu và nhiều tác phẩm khác). Từ lớp học nhạc này, cậu đã nuôi ước mơ trở thành ca sĩ. Đến năm  1959, qua sự hướng dẫn của thầy Lê Thương, Lê Văn Thiện đăng ký tham dự cuộc thi tuyển lựa ca sĩ của Đài Phát thanh Sài Gòn và đoạt giải nhất. Sau khi đoạt giải, nhạc sĩ Thanh Sơn được mời hát trong ban Tiếng tơ đồng của nhạc sĩ Hoàng Trọng. Từ môi trường biểu diễn này, ông đã có dịp gặp gỡ rất nhiều nhạc sĩ đàn anh, mày mò học sáng tác.

Tuổi học trò, nguồn cảm hứng sáng tác

Một lần khi nghe ông hát, nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ đã tặng ông quyển sách Để sáng tác một ca khúc do chính Hoàng Thi Thơ biên soạn. Lúc sinh thời, ông đã từng tâm sự: “Những người giúp đỡ tôi trong giai đoạn đầu đến với nghề sáng tác, chính là các nhạc sĩ Hoàng Trọng, Nguyễn Hiền, Văn Phụng.

Ca khúc đầu tiên tôi viết mang tên Tình học sinh, ra đời năm 1962, tuy nhiên nó chìm vào quên lãng. Đến năm sau, tôi viết bài Nỗi buồn hoa phượng và qua tiếng hát của ca sĩ Thanh Tuyền, ca khúc trở thành một trong những bài nổi tiếng viết về tuổi học trò thời đó. Tôi yêu thời áo trắng lắm, vì bản thân tôi khi theo gia đình dọn nhà đi tứ xứ, mùa hè với tôi có phần dài hơn khi mơ mặc áo trắng, nghe tiếng trống trường, và được thầy giáo xoa đầu khen.

Ở đó, cũng có những ánh mắt lưu luyến, những mối tình học trò vụng dại, hồn nhiên. Và tôi chọn đề tài học trò để viết. Tiếp theo Nỗi buồn hoa phượng là những ca khúc: Ba tháng tạ từ, Màu áo hoa phượng, Lưu bút ngày xanh, Hạ buồn, Ve sầu mùa phượng… Sau đó tôi mạnh dạn viết những ca khúc trữ tình: Nhật ký đời tôi, Trả lại thời gian, Màu hoa anh đào... Những ca khúc này được nhiều tầng lớp khán giả đón nhận và tôi đã sống trong niềm hạnh phúc của một nhạc sĩ được yêu mến”.

Ngợi ca dân tộc, quê hương

Năm 1963, nhạc sĩ Thanh Sơn bỏ hẳn nghề ca sĩ để chuyên tâm sáng tác. Từ  1973, nhạc của ông bắt đầu chuyển hướng sang đề tài quê hương. Ông vẫn thường kể vui: “Tôi là dân quê mùa cục mịch lắm. Gặp bà xã tôi thời đó, bả đâu có biết tôi là nhạc sĩ. Một lần chở đi uống nước mía, nghe trong nhà người bán nước bật radio bài Nỗi buồn hoa phượng, tự dưng bả ca theo, tôi hỏi: “Mình hát bài đó có biết ai viết không?”. Bả cười: “Hổng biết cha nội nào mới bây lớn, đang còn đi học mà đã yêu rồi, lại còn viết nhạc làm ai nghe cũng buồn”. Sau này bà xã tôi biết chồng mình là “cha nội” đã viết ca khúc này bả cứ nhìn tôi cười, rồi hễ đến mùa ve sầu gọi hè, hoa phượng nở, bà ấy lại muốn nghe Nỗi buồn hoa phượng”.

Bắt đầu từ thập niên 1990, những ca khúc mang âm hưởng dân ca của ông được đón nhận, gợi mở cho ông một hướng sáng tác mới là tiếp tục khai thác chất liệu dân ca Nam Bộ. Nhạc của ông lúc này chú trọng về ca từ, trong bài có nhiều âm sắc, phương ngữ đặc trưng Nam Bộ. Nhiều bài hát trong giai đoạn này được nhiều người thích, như: Hình bóng quê nhà, Hành trình trên đất phù sa, Bạc Liêu hoài cổ, Sóc Sờ Bay Sóc Trăng... Ông cho biết nhờ sự yêu thích giai điệu ngũ cung của đờn ca tài tử và sân khấu cải lương mà ông đã có được những chất liệu quý để viết. Cộng với sự đam mê văn, thơ và yêu hình ảnh quê nhà với lũy tre, bờ đê, dòng sông, con đò, bến nước, ông đã đưa vào ca khúc những bức tranh rất đẹp của quê hương…

Vĩnh biệt nhạc sĩ Thanh Sơn, đâu đó trong dòng đời vẫn hiện hữu nụ cười chân thành và tấm lòng cởi mở của ông - người nhạc sĩ đã cống hiến cả đời cho âm nhạc và cho những sáng tác ngợi ca quê hương, dân tộc. Và dù ông có viết "tạ từ là hết người ơi" (ca từ của bài Nỗi buồn hoa phượng), công chúng âm nhạc vẫn nghĩ rằng thật khó quên một nhạc sĩ tài hoa, chân chất.

Để lại cho đời trên 500 tác phẩm Cho đến nay, qua nhiều giai đoạn sáng tác, nhạc sĩ Thanh Sơn đã viết trên 500 tác phẩm với nhiều ca khúc đã trở nên rất quen thuộc với nhiều thế hệ khán giả: Nỗi buồn hoa phượng, Nhật ký đời tôi, Lưu bút ngày xanh, Màu hoa anh đào, Gởi cố nhân đôi lời, Gót phiêu du, Phượng buồn, Hát nữa đi em, Đoản xuân ca, Thương ca mùa hạ, Vầng trán suy tư, Bài ngợi ca quê hương, Hình bóng quê nhà, Thương về cố đô, Gợi nhớ quê hương, Bạc Liêu hoài cổ, Áo trắng Gò Công, Non nước hữu tình, Hương tóc mạ non, Hồn quê, Hành trình trên đất phù sa… Khác với các nhạc sĩ đương thời khác, ông viết ca khúc dường như không dành riêng cho một ai, nhưng ai cũng thấy bóng dáng mình trong đó. Từ những ca sĩ thập niên 1960 như: Phương Dung, Thanh Tuyền, Giao Linh, Hương Lan,… đến sau này, như: Bảo Yến, Thanh Lan, Nhã Phương, Ngọc Sơn, Cẩm Ly, Quốc Đại, Chế Thanh,… đều hát nhạc của ông và trong số đó có nhiều người nổi tiếng nhờ hát các ca khúc của nhạc sĩ Thanh Sơn. Linh cữu của nhạc sĩ Thanh Sơn được quàn tại nhà riêng: 100/40/14 Đinh Tiên Hoàng, phường 1, quận Bình Thạnh - TPHCM. Lễ động quan lúc 6 giờ 30 phút ngày 9-4, sau đó đưa đi an táng tại Công viên Nghĩa trang Bình Dương.

Thanh Sơn ( 1 tháng 5, 1938 - 4 tháng 4, 2012) tên thật Lê Văn Thiện, là một nhạc sĩ Việt Nam. Ông được biết đến từ thập niên 1960 với những ca khúc trữ tình nói về tuổi học trò^[1][2][3], khoảng thời gian sau, ông nổi tiếng là "nhạc sĩ của miền Tây"^[4] với những bài nhạc mang âm hưởng dân ca Nam bộ.^[3][1]

Tiểu sử

Lê Văn Thiện sinh ngày 1 tháng 5 năm 1938 tại Sóc Trăng, mất ngày 4 tháng 4 năm 2012 tại TP.HCM là con thứ mười trong một gia đình có 12 anh chị em. ^[1]

Ông lớn lên ở Sóc Trăng, với một lòng ưa thích ca hát. Ông học nhạc từ hồi tiểu học với thầy Võ Đức Phấn (em ruột nhạc sĩ Võ Đức Thu). Gia đình ông bấy giờ có che giấu cán bộ Việt Minh, do đó bị ruồng bố gắt gao, ông phải rày đây mai đó.^[3][1]

Năm 1955, thầy Phấn mất, ông lên Sài Gòn học nhạc với thầy Lê Thương và nuôi ước mơ trở thành ca sĩ. Tại thành phố này, ông đã làm nhiều công việc như làm thuê, ở mướn,..^[3]

Đến năm 1959, ông đăng ký tham dự cuộc tuyển lựa ca sĩ của Đài phát thanh Sài Gòn, và đoạt giải nhất. Ban giám khảo cuộc thi đó có những tên tuổi như: Dương Thiệu Tước, Võ Đức Thu, Thẩm Oánh, Nghiêm Phú Thi.^[3] Sau khi đoạt giải ông được mời đi hát trong ban Tiếng tơ đồng của Hoàng Trọng.

Trở thành ca sĩ, ông mày mò học sáng tác nhạc với cuốn "Để sáng tác một ca khúc" của Hoàng Thi Thơ. Những người giúp đỡ ông trong giai đoạn này có Hoàng Trọng, Nguyễn Hiền, Văn Phụng...^[3]

Ca khúc đầu tiên của ông là "Tình học sinh", ra đời năm 1962, tuy nhiên chẳng được một ai lưu ý^[3]. Đến năm sau, "Nỗi buồn hoa phượng" ra đời, trở thành một trong những ca khúc nổi tiếng nhất viết về mùa hè thời đó. Tiếp theo là những ca khúc viết về đề tài học sinh: Ba tháng tạ từ, Màu áo hoa phượng, Lưu bút ngày xanh, Hạ buồn, Ve sầu mùa phượng.., ngoài ra còn có nhạc trữ tình: Nhật ký đời tôi, Trả lại thời gian, Mùa hoa anh đào..., những ca khúc này được nhiều tầng lớp khán giả đón nhận.

Năm 1963, ông bỏ hẳn nghề ca sĩ để chuyên tâm sáng tác. Từ 1973, nhạc của ông bắt đầu chuyển hướng sang đề tài quê hương.^[1]

Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, nhạc của ông bớt đi thiên hướng trữ tình.^[3] Bắt đầu từ thập niên 1990, những ca khúc mang âm hưởng dân ca của ông được đón nhận, gợi mở cho ông một hướng sáng tác mới đó là tiếp tục khai thác chất liệu dân ca Nam Bộ. Nhạc của ông lúc này chú trọng về ca từ, trong bài có nhiều âm sắc, phương ngữ đặc trưng Nam bộ. Nhiều bài hát trong giai đoạn này trở nên rất nổi tiếng như Hình bóng quê nhà, Hành trình trên đất phù sa, Bạc Liêu hoài cổ,...

Từ năm 2000 đến nay, ông làm phụ trách biên tập chương trình cho Trung tâm Băng nhạc Rạng Đông.

Năm 2007, kỷ niệm năm Thanh Sơn 69 tuổi, Nhà hát Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức đêm nhạc mang tên ông.^[3]

Năm 2009, ông có bay sang Hoa Kỳ để thực hiện cuộc phỏng vấn với Thúy Nga Paris By Night.

Cho đến nay, qua nhiều giai đoạn, ông đã viết trên 500 bài hát^[1] với nhiều bài trở nên rất quen thuộc trong dân chúng.^[2]

Năm 2011 ông bị tai biến mạch máu não khi đang giúp trung tâm Thúy nga thực hiện cuốn Paris by night 103 " Tình sử trong âm nhạc Việt Nam". Sau một thời gian điều trị ông qua đời lúc 14h 30' ngày 04/04/2012 vì tuổi già sức yếu.

Tác phẩm

Nhạc của Thanh Sơn thời kỳ đầu thường nói về tình cảm của tuổi học trò^[1], trong đó nổi tiếng hơn hết là những bài về mùa hè^[3]. Bài "Nỗi buồn hoa phượng" được ông tâm đắc nhất^[1] với những câu ca chân tình rất quen thuộc:

Mỗi năm đến hè lòng man mác buồn

Chín mươi ngày qua chứa chan tình thương...

Nhạc về mùa hè của ông thường nói về nỗi buồn, khi hè sang, phượng nở, bạn bè rồi chẳng gặp nhau... Nỗi buồn đó đôi khi là hoài niệm về mùa hè học trò, như trong "Lưu bút ngày xanh":

Lòng xao xuyến mỗi khi hoa phượng rơi

Nhắc lại câu chuyện buồn

Trường còn kia ôi mái đổ tường rêu

Nơi kỷ niệm êm ái...

Nhưng ngoài đề tài học trò, ông còn có nhiều tác phẩm ở một số chủ đề khác, như những ca khúc trữ tình ca ngợi thiên nhiên:

Mùa xuân sang có hoa anh đào

Màu hoa tôi trót yêu từ lâu... (Màu hoa anh đào)

Nghe xuân sang thấy trong lòng chứa chan

Tiếng pháo vui vang đó đây nghe rộn ràng... (Đoản xuân ca)

...hay những bài nhạc vàng uỷ mị, ướt át hơn, nói về tình yêu, than trách số phận, viết theo điệu boléro:

Ngược thời gian trở về quá khứ

Phút giây chạnh lòng

Bao nhiêu kỷ niệm, bao nhiêu ân tình

Chỉ còn lại con số không (Nhật ký đời tôi)

Thời gian trước 1973, lời ca của ông chịu ảnh hưởng của nhạc vàng: chân thật, giản dị, ít trau chuốt,.. Đến khi ông chuyển hướng sang nhạc quê hương, lời ca mới được chú trọng - theo chính ông nhìn nhận^[3].

Bài "Hình bóng quê nhà" rất nổi tiếng với nhiều hình ảnh gợi cảm, ngôn từ được chọn lựa, nhưng cũng rất mộc mạc, trữ tình:

Về tới đầu làng, con chim sáo nhỏ hót vang rộn ràng

Qua nhịp cầu tre, qua mấy con đê thắm đượm tình quê...

Nhiều bài hát được viết để hát bằng giọng Nam bộ, với những điệu hò, điệu ru rất quen thuộc với người miền Nam:

Ơi hò ơi ví dầu thương những con đò bên hàng dừa xanh,

Thương nhiều chiếc áo bà ba,

Vai nặng gánh lúa lúc tan chợ chiều,

Bên mái tranh nghèo nghe bìm bịp kêo nước lớn nước ròng... (Gợi nhớ quê hương)

Hò ơ..

Gió đưa gió đẩy, về rẫy ăn trầu, về sông ăn cá

về sông ăn cá, về đồng ăn cua... (Hình bóng quê nhà)

Ngoài ra, Thanh Sơn cũng thường đem những địa danh, những đặc sản, những chuyện truyền kỳ của dân gian vào nhạc, như là một cách quảng bá hình ảnh miền quê xứ đó:

Quýt Cái Bè nổi tiếng ngọt ngây

Ai ăn rồi nhớ mãi miền Tây (Hành trình trên đất phù sa)

Nghe tiếng đờn ai đưa sáu câu

Như sống lại hồn Cao Văn Lầu

Về Bạc Liêu danh tiếng ôn lại giấc ngủ vàng son

Một thời để nhớ ngày đó xa rồi (Bạc Liêu hoài cổ)

Nghe danh Công tử Bạc Liêu đốt tiền nấu trứng, tỏ ra mình giàu (Bạc Liêu hoài cổ)

Ông đã viết nhạc cho hầu khắp các địa danh ở miền Nam, chỉ trừ Tiền Giang, theo ông: "chưa viết được vì hai chữ Tiền Giang đưa vào nhạc khó quá. Tôi sẽ cố gắng tìm cho ra cái tứ để ca ngợi mảnh đất Tiền Giang trong thời gian tới".^[1]

Ngoài nhạc về miền Nam, ông còn viết một số bài ca ngợi các miền khác, như bài "Non nước hữu tình" (miền Bắc), "Trở lại thành phố sương mù", "Thương về cố đô", "Đôi lời gửi Huế" (miền Trung), "Quê hương 3 miền" (cả 3 miền). Trong đó có bài rất nổi tiếng, như "Thương về cố đô":

Người đi chốn xa thương về Cố Đô

Thương tà áo trắng thương mấy câu hò

Và giọng cười, vành nón Kim Luông

Ôi nắng chiều Vỹ Dạ thoáng buồn

Ngự Bình chơ vơ nhìn sông Hương

Trong suốt thời gian từ thập niên 1970 tới thập niên 1990, Thanh Sơn là một trong những nhạc sĩ năng nổ nhất của miền Nam với những bài nhạc ca ngợi quê hương. Trong một bài phỏng vấn năm 2006, ông cho biết, dòng nhạc quê hương vẫn đang được ông phát triển^[3].

Bài hát nổi tiếng

Một số tác phẩm được nhiều người yêu thích:

Trước 1975

• Nỗi buồn hoa phượng
• Nhật ký đời tôi
• Lưu bút ngày xanh
• Mùa hoa anh đào
• Gởi cố nhân đôi lời
• Gót phiêu du
• Phượng buồn
• Hát nữa đi em
• Đoản xuân ca
• Thương ca mùa hạ
• Vầng trán suy tư
• Bài ngợi ca quê hương

Sau 1975

• Hình bóng quê nhà
• Thương về cố đô
• Gợi nhớ quê hương
• Bạc Liêu hoài cổ
• Áo trắng Gò Công
• Non nước hữu tình
• Hương tóc mạ non
• Hồn quê
• Hành trình trên đất phù sa

Danh mục nhạc phẩm

Bảng sau đây liệt kê một phần trong số những sáng tác của Thanh Sơn: